Trong xu thế hội nhập, thủ tục hải quan nhanh chóng và minh bạch ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. Chế độ Doanh nghiệp ưu tiên (Authorized Economic Operator – AEO) được đánh giá là “hộ chiếu vàng” giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam tiết kiệm thời gian, chi phí và mở rộng cơ hội thương mại quốc tế.
Theo Tổng cục Hải quan, đến nay Việt Nam đã công nhận 76 doanh nghiệp ưu tiên, đóng góp khoảng 35% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước. Đây đều là những doanh nghiệp lớn, có năng lực quản trị tốt và tuân thủ pháp luật trong thời gian dài.
Ngày 30/6/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 167/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 08/2015, quy định chi tiết Luật Hải quan và các biện pháp thực thi. Văn bản này làm rõ các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên, gồm: tuân thủ pháp luật hải quan, thuế trong ít nhất hai năm liên tục; không nợ thuế quá hạn; có hệ thống kiểm soát nội bộ và công nghệ thông tin hiệu quả; đạt ngưỡng kim ngạch xuất nhập khẩu theo quy định. Đặc biệt, nghị định cũng mở rộng đối tượng áp dụng cho doanh nghiệp công nghệ cao, dự án chiến lược trong các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu.
Một trong những điểm then chốt của AEO là hiệu lực vượt ra ngoài biên giới nhờ thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA). Tháng 9/2023, Việt Nam và các nước ASEAN đã ký MRA trong khu vực. Ngày 13/10/2024, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Việt Nam Nguyễn Văn Thọ và Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vỹ đã trao Kế hoạch hành động triển khai MRA Việt Nam – Trung Quốc. Bên cạnh đó, Việt Nam đang thúc đẩy đàm phán với Hàn Quốc, đồng thời được nhiều quốc gia khác như Saudi Arabia, Ấn Độ, Nga quan tâm ký kết. Khi mạng lưới MRA được mở rộng, doanh nghiệp AEO của Việt Nam sẽ được hưởng ưu tiên tương tự tại nước đối tác, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí kiểm tra.
Lợi ích mang lại rõ rệt: doanh nghiệp được hưởng “làn xanh” ở khâu thủ tục, giảm chi phí logistics và nâng cao uy tín quốc tế; còn cơ quan hải quan có điều kiện tập trung nguồn lực vào kiểm soát các lô hàng rủi ro cao, thay vì kiểm tra đại trà. Đây là bước tiến quan trọng trong quản lý rủi ro và cải cách thủ tục hành chính.
Có thể nói, với khung pháp lý mới từ giữa năm 2025 cùng việc mở rộng các MRA quốc tế, chế độ Doanh nghiệp ưu tiên đang thực sự trở thành “hộ chiếu vàng” cho hàng hóa Việt Nam trên con đường hội nhập. Cơ chế này không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao uy tín quốc gia và thúc đẩy thương mại Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
